Dawny kościół ewangelicki w Kurkach

Kurki, gm. Olsztynek

Dawny kościół ewangelicki w Kurkach

  • 0

Rys historyczny

Kurki [hist. Kurken; diec. olsztynecka (Hohenstein) Kościoła Ewangelickiego Unii Staropruskiej]

Wieś w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Olsztynek.

We wsi znajduje się kościół wybudowany w latach 1751-1753. W 1906 r. podwyższono ściany i wybudowano nową wieżę zwieńczoną dachem w kształcie hełmu. Jest to budowla jednonawowa z rozbudowanym chórem (typowe dla kościołów ewangelickich). W wyposażeniu wnętrza był ołtarz ambonowy. Zachowały się witraże z końca XVIII w. Organy zostały pozyskane i przewiezione z Rozóg w 1844 r. We wnętrzu kościoła zachowało się także epitafium poświęcone poległym mieszkańcom parafii w czasie pierwszej wojny światowej, z nazwami miejscowości: Dąb, Marózek, Lipowo Kurkowskie, Kurki, Maróz, Swaderki.

W latach 20. XX w. do parafii w Kurkach należało 1590 ewangelików. Parafia prowadziła stację diakonijną. Na terenie parafii było 7 szkół.

Po 1945 r. mieszkający w Kurkach Mazurzy byli wysiedleni. Pożogi wojennej nie przetrwała plebania. Wydział ds. Wyznań podał, że plebania jest do rozbiórki.

Ewangelikami w Kurkach po 1945 r. ‚zaopiekowali się’ metodyści. Ks. Alfred Jagucki napisał do Konsystorza: Zawiadamiam, że w niedzielę dnia 6 listopada 1960 r. odbyło się w Kurkach, pow. Ostróda, gdzie dotąd istniała tylko parafia metodystyczna, pierwsze nabożeństwo wyznania ewangelicko-augsburskiego. Po nabożeństwie odbyło się pierwsze zgromadzenie parafialne członków tej parafii przyznających się do Kościoła Ewang.-Augsb. W Zgromadzeniu wzięło udział 59 osób mających czynne prawo wyborcze. Celem Zgromadzenia było zorganizowanie Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Kurkach. W związku z tym zwracam się do Konsystorza Kościoła Ewang.-Augsb. w PRL z następującymi wnioskami:1. Zatwierdzić ks. Jerzego Otello jako tymczasowego administratora Parafii Ewang.-Augsb. w Kurkach, 2. Zatwierdzić Tymczasową Radę Parafialną Parafii Ewang.-Augsb. w Kurkach wybraną dnia 6.XI.br. Na powyższe pismo odpowiedział Prezes Konsystorza B. Umgelter: W związku z pismem z dnia 9.XI.60 r. w sprawie utworzenia Parafii w Kurkach – Konsystorz komunikuje, że tworzenie nowych jednostek kościelnych wymaga zgody Urzędu do Spraw Wyznań. Jednocześnie celem powzięcia odnośnych uchwał organizacyjnych Konsystorz prosi o nadesłanie odpisu protokołu Zgromadzenia z 6.XI.60 r. oraz pełnej listy członków – założycieli Parafii z ich deklaracjami o przystąpieniu do Parafii i zobowiązaniu płacenia składek. Biskup Andrzej Wantuła poinformował Seniora Diecezji Mazurskiej: w oparciu o zgodę wyrażoną przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, Wydział do Spraw Wyznań, w Olsztynie, z dnia 21.III.1961, Naczelna Rada Kościoła powzięła na posiedzeniu dnia 23.IV.br. następującą uchwałę: -„Reaktywować w Diecezji Mazurskiej Ewangelicko-Augsburską Parafię w Kurkach, pow. Ostróda”. W maju Rada Parafialna PEA w Kurkach zwróciła się o pomoc na remont kościoła pisząc: Od czasu zakończenia wojny opiekę duszpasterską sprawował nad nami kaznodzieja metodystyczny. Przez cały okres 15 lat metodyści nie poczynili żadnych remontów, z powodu czego dach na kościele przecieka, drzwi do zakrystii spróchniały i rozpadły się , całe wnętrze kościoła niemożliwie brudne, organy zdewastowane. Pozostawienie budynku w dotychczasowym stanie grozi dalszym zniszczeniem. W październiku Parafia w Kurkach napisała do Biskupa A.Wantuły: W imieniu ewangelików Parafii Kurki składamy niniejszym serdeczne podziękowanie za zrozumienie naszej sytuacji i spowodowanie przyjazdu ks. T. Adamika, który w czasie swego pobytu doprowadził do stanu używalności organy w naszym kościele. W 1963 r. do parafii należało 176 luteran. W następnych latach ewangelicy jednak emigrowali z Kurek. Od 1968 r. Kurki nie były już samodzielną parafią, a tylko stacją kaznodziejską parafii w Nidzicy. Wojewódzki Konserwator Zabytków L. Czubiel skierował do Parafii w Nidzicy pismo informujące, że w czasie dokonanej ostatnio lustracji kościoła w Kurkach stwierdzono pogarszający się stan techniczny obiektu oraz niepokojące zjawisko postępującego szybko niszczenia wyposażenia między innymi żyrandoli, ołtarza, organów itp. Mimo zamykania drzwi wejściowych pozostaje łatwy dostęp do wnętrza przez powybijane okna . już obecnie należy podejmować działania na rzecz kompleksowego przeprowadzenia remontu bądź rozważyć możliwość przekazania obiektu innemu użytkownikowi zanim nastąpi poważniejsza destrukcja substancji zabytkowej.

W 1982 r. było w tej stacji kaznodziejskiej tylko 23 wiernych. O udostępnienie kościoła starali się katolicy. 24.3.1983 r. została podpisana dziesięcioletnia umowa najmu kościoła dla katolików. W październiku 1993 r. w Warszawie omawiano warunki sprzedaży kościoła w Kurkach. Kościół został sprzedany katolikom 6.7.1994 r. Należność za kościół miała być spłacana przez 25 lat w rocznych ratach w wysokości o równowartości 1080 USD.

Do 1855 Kurki były filiałem parafii ewangelickiej w Żeleźnie (Seelesen). W latach 1817-1945 parafia należała do diecezji olsztyneckiej Kościoła Ewangelickiego Unii Staropruskiej.

Historyczni pastorzy parafii w Kurkach:

Johann Abraham, 1654
Johann Jacob Boretius, 1717-1734
Andreas Rossa, ????-????
Adam Friedrich Pohl, ????-????
Johann Bratcke, 1760-1770
Johann Georg Koniczka, 1770-????
Adam Królczyk, 1855-1859
Rudolf Otto Riemer, 1859-1866
Friedrich August Salkowski, 1866-1874
Julius Friedrich Sadowski, 1890-1897
Reinhold Hugo Wilhelm Link, 1897-1907
Benjamin Schmolke, 1911-1912

ks. bp Rudolf Bażanowski
Filip Lipiński

Fotografia: Piotr Marynowski / Wikimedia Commons / CC-BY-SA-3.0 [CC BY-SA 3.0 pl (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/pl/deed.en)], via Wikimedia Commons https://commons.wikimedia.org/wiki/File%3AKurki_-_ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_katolicki_(01).jpg

Ważne informacje

Rok budowy:

1753

Adres:

Kurki, gm. Olsztynek

Nabożeństwa:

Obecnie kościół rzymskokatolicki.

Zwiedzanie:

Po wcześniejszym umówieniu.